الإيضاح الإيضاح قاضي نعمان بن محمّد بن حيون ( 363 ق ) تحقيق : محمدكاظم رحمتي درآمد قاضى نعمان وفقه اسماعيليه با ظهور فاطميان در شمال افريقا در سال 296 ق ، فعّاليت‌هاى جديدى جهت تثبيت مذهب اسماعيليه آغاز گرديد . « 1 » در اين برههء تاريخي ، فاطميان مىبايست ساختار فقهى ، كلامي وادارى خود را شكل مىدادند . قبل از اين دوره ، توجّه اصلى آنها تلاش در به دستگيرى قدرت بود ؛ اما اين مسئله ، يعنى ارائهء يك ساختار فقهى - كلامي ، با دشوارىهايى روبه رو بود . مهم‌ترين اين دشوارىها ، مواجههء عالمان إسماعيلي در شمال افريقا ، با فقيهان مالكي ، حنفي وخارجي ( اباضى ) بود . سواي برخوردهاى نظامى ، از اين مواجهات كلامي ، تنها در يك مورد ، گزارش تقريباً كاملى برجا مانده است . « 2 » در مورد اين حادثه ، كتابي از فقيهى إسماعيلي به نام أبو عبد الله جعفر بن أحمد بن محمّد هيثم « 3 » با عنوان المناظرات بر جا مانده وبه تازگى نيز به

--> ( 1 ) . براي اطّلاع بيشتر در مورد اسماعيليه ، ر . ك : تاريخ وعقايد اسماعيليه ، فرهاد دفترى . ( 2 ) . در مورد برخورد نظامى اباضيه با فاطميان ، مىتوان به قيام أبو يزيد خارجي اشاره كرد . ( ر . ك : دائرةالمعارف بزرگ اسلامى ، مدخل : « ابويزيد نكارى » ) . ( 3 ) . در متن عيون الأخبار ، نام وى در برخى موارد ، اين گونه ثبت شده است : أبو عبد الله بن الأسود بن الهيثم ( تاريخ الخلفاء الفاطميين بالمغرب ، داعى إدريس عماد الدين ، ص 156 ، 168 و 211 ) . همچنين ر . ك : . Studies in Early Ismailism , S . M . Stern , Leiden , 1983 , pp : 100 , 101 , 106 .